خبرنگار کیست؟
خبرنگار کسی است که با اتکا به ذوق و استعداد شخصی، پس از
گذارنیدن دوره آموزش تخصصی وهمچنین با توجه به مسئولیت اجتماعی که این حرفه بر
عهده او می گذارد، وظیفه کسب، تهیه، جمع آوری وتنظیم اخبار وانتقال آنها را از طریق
وسایل ارتباط جمعی (مطبوعات، رادیو، تلویزیون وخبرگزاری) به مخاطبان بر عهده دارد.طبق اعلامیه سازمان یونسکو، خبرنگاران باید کوشش کنند تا اخباری
که در اختیار عموم می گذارند صحیح ، دقیق و معتبر باشد ودر صحت اخباری که به دست
می آورند، تحقیق و تعمق کنند .خبرنگاران نباید حقیقتی را عمداً تحریف یا مخدوش کنند ونیز هیچ
نوع مطلبی را نباید از نظر مردم مکتوم نگهدارند .
خبر چیست؟
- خبر گزارشی از
واقعیت هاست، ولی هر واقعیتی را نمی توان خبر نامید.
- خبر پیامی است که احتمال صدق و کذب در آن وجود دارد.
- خبر الزاماً گزارش رویدادهای جاری (تازه ها) نیست، ممکن است
واقعه ای که سالها قبل رخ داده، با نمایان شدن اطلاعات تازه ارزش خبری پیدا کند. (
اخبار مربوط به اکتشافات باستان شناسی، عملیات جاسوسی و...)
- خبر، رویدادی است که قرار است اتفاق بیافتد اما هنوز رخ
نداده است.( خبر مربوط به مسافرت ها، ملاقات ها، کنفرانس ها و...)
- رویدادی که برای یک نفر یا گروهی ارزش خبری دارد، برای
دیگری یا گروهی دیگر ممکن است بی اهمیت باشد.
با گذشت سالها تحقیق در زمینه
خبر، هنوز سئوال "خبر چیست؟" وجود دارد، ظاهراً اشکال عمده، نداشتن یک
تئوری جامع و مانع بوده است که بتواند اخبار را صرف نظر از موضوعهای مختلف سیاسی،
اقتصادی، فرهنگی و...در بر بگیرد.
کاملترین تعریف خبر:
خبر، گزارش علمی از واقعیت ها است که یک یا چند ارزش خبری
داشته باشد وتحت تاثیر عوامل درون سازمانی (خبرنگار، مدیر، سردبیر، سیاست های
نشریه و...) و عوامل برون سازمانی (مردم و مخاطبان، صاحبان آگهی ها، گروههای فشار و
قوانین ومقررات مطبوعاتی) شکل گرفته باشد.
عناصر خبری:
عناصر شش گانه خبر : که کي کجا چه چرا چگونه
يک خبر درست بايد داراي عنصرهاي شش گانه فوق الذکرباشد و بايد دقت کرد که
مخاطب بتواند پاسخ به اين پرسشها را خود بيابد.
که : نشان دهنده انسانها ، جانوران ؛، سازمانها و يا چيزهايي است که در رويداد
حضور و يادخالت دارند و يا رويداد به گونه اي باآنان در ارتباط است .
کي : نشان دهنده زمان وهنگام رويداد است
کجا : نشاندهنده مکان رويداد است که علاوه بر موقعيت محل بايد فاصله آن را با
نقاط مهم ديگر ( مرکز ولایات، مرکز کابل، ولسوالی های بامیان ...) بيان کند.
چه : نشاندهنده مووضع آنچه که رويداد را تشکيل مي دهد است.
چرا : نشاندهنده انگيزه است که پديد آورنده رويداد مي باشد.
چگونه :نشاندهنده چگونگي رويداد است و ترتيب و کيفيت آن را مشخص مي کند نکته
مهم اين که بايد درمتن خبر درباره عناصر خبري نهفته درخبر توضيخ مناسب و شايسته داده شود و درصورتي که يکي ازعنصرهاي خبر مورد ترديد و يا ابهام باشد کمبود
را درخبر نشان می دهد. مثلا عنصر چرایی حادثه بسیار مشکل است که زود فهمیده شود چون بخاطر سرعت نشر خبر وقت کافی پیدا نمی شود که دنبال علت و انگیزه حادثه بگردیم و چون این عنصر در خبر گم است آنگاه دنبال تهیه گزارش از این حادثه می رویم تا چرایی که در خبر گم بود پیدا کنیم.
ارزش خبری چیست؟
١ در برگیری : رویدادی که بر
تعداد زیادی از افراد تاثیر مثبت یا منفی بگذارد .
مثال: بیش از صدها خانواده ولایت کندز ترک کردند.
٢ شهرت: اشخاص ،اشیا ونهادهایی
که بنا به دلایلی شهرت دارند، دارای ارزش خبری هستند.
به طور مشخص اینکه هر کس یا چیزی به محض اینکه اسمی از آن می
آوریم تصویری در ذهن ما از آن شکل بگیرد.
مثال: حامد کرز ریس جمهور پیشین با مقامات ناتو در کابل دیدار
کرد.
٣ برخوردها ودرگیری ها: درگیری
ها در بین انسانها ،طبیعت وانسان وبر عکس (جنگ ،زلزله وتصادف) از جمله این ارزش خبری هستند.
مثال:شمار قربانیان در گیری های لیبی به ٨۴تن
رسید.
۴
عجیب واستثنا: این ارزش خبری همه رویدادهای عجیب را در بر می
گیرد.
مثال: یک گروه سارق سابقه دار در انگلستان با حمله به یک مرد
جوان ابتدا اورا مورد ضرب وشتم قراردادند ،سپس باکندن گوشش، اورا مجبوربه خوردن آن
کردند.
۵
فراوانی ومقدار: حتما بحث عدد درمیان است ، هر اندازه اعداد بیشتر باشد ارزش خبری بالا تر است.
مثال: قرار است بیش از چهارصد واحد مسکونی در مرکز بامیان
ساخته شود.
۶ مجاورت: این ارزش خبری در ٢نوع جغرافیایی ومعنوی مطرح است .
مجاورت جغرافیایی : ماننداتفاقات شهرها،مناطق وکشورهای مجاور
که همیشه این رویدادها به خاطر امکان تاثیری که می تواند بر ما داشته باشد دارای ارزش خبری هستند.
مثال: پاکستان مالیات تجاری خود را بیشتر می کند.
این حادثه می تواندتاثیرات مختلفی در افغانستان بگذارد،پس برای
ما ارزش خبری دارد .
مجاورت معنوی:این مجاورت اشتراکات فرهنگی ومعنوی را در بر می
گیرد.
مثال: حمله گروه داعش بر امکاین مقدس شعیان در سوریه.
این خبر از آن جهت برای ما ارزش خبری دارد که ملت ما با این
کشوراشتراکات دینی زیادی دارد.
البته یک خبر می تواند همزمان مجاورت جغرافیایی
ومعنوی داشته باشد.
مانند خبر پاکستان که با ما هم مجاورت جغرافیایی وهم
مجاورت معنوی دارد.
٧ تازگی: هر اندازه که فاصله وقوع خبر با مخابره آن نزدیک تر باشد، این
خبر ارزش خبری تازگی دارد. انتشار دیر خبر موجب از دست رفتن مخاطب می شود.
مثال: شهر کندز ساعت پیش به گونه کامل به تصرف
نیروهای دولتی در آمد
اصول خبر نويسي :
2- خبر بايد درست ، کامل ، ساده ، روان و به
زبان مردم عامي و درجمله هاي کوتاه نوشته شود.
3- خبر بايد فاقد واژه ها و عبارتهاي دشوار
ودور از ذهن باشد.
4- خبر بايد بيشترين اطلاعات رادرکوتاه ترين
متن ارايه کند تاعلاقه مندان درکمترين فرصت بيشترين بهره را ازآن ببرند.
5- خبر بايد به گونه اي تنظيم شود که بخشهاي
مختلف آن (تيتر و ليد ومتن )با يکديگر هماهنگي وتطابق لازم راداشته باشند.
6- خبر بايد اطلاعات مورد نياز خوانندگان را دربرداشته باشد
7- درخبرنبايد پاراگراف ها را با يک عبارت
تکراري اغاز کرد
8- به هنگام به کاربردنام افراد ، سازمانها
درخبر آنچه مهم است آگاهي مخاطب از مقام و مليت و جنسبت فرد است و دانستن نام و
نام خانوادگي براي مخاطب ارجحيت ندارد و براي آنکه شناسايي بخوبي صورت گيرد بايد
در بار اول بتتريب به نام ونام خانوادگي مقام اجتماعي و نام کامل سازمان اشاره شود
ودر پاراگرافهاي بعدي باتوجه به متن خبر از مشخصات بعدي استفاده کرد.
9- درخبر بايد از کاربرد عنوانهاي تحصيلي (
دکتر ، مهندس ) عنوانهاي آداب منشانه ( آقا ، خانم ، ،جناب ) خودداري شود.
10-براي تهيه ونگارش يک خبر خوب وکامل تکيه
برحافظه کافي نيست بلکه از آغاز تاپايان تهيه گزارش بايد يادداشت برداري شود و پس
از دوباره خواني ،تکميل واصلاح متن ، خبر بصورت دقيق تنظيم گردد.
11-براي تهيه خبرهاي کامل ، جامع و تازه بايد
همواره بامردم درتماس بود و نيازهاي جامعه را شناخت
12-همواره پس از تنظيم خبر بايد دوباره خواني
خبر صورت گيرد تاهرگونه ابخام احتمالي رفع شده و ازجامع و کامل بودن و صحيح بودن
خبر اطمينان حاصل شود.
13- نويسنده خبر بايد به دستور زبان و آيين
نگارش فارسي مسلط و با فرهنگ جامعه آشنايي
کامل داشته باشد.
14-براي موفقيت درعرصه خبر نويسي نويسنده خبر بايد آگاهي هاي
سياسي ، فرهنگي ، اجتماعي ، اقتصادي و ديني خود را افزايش دهد.
15- توجه به تازگي واهميت سرعت درتهيه خبر و
از ضروريات حرفه خبرنگاري است ولي بهانه سرعت درکار توجيه مناسبي براي بي دقتي
درنگارش خبر نيست
16- مشاهده غلط املايي و انشايي درخبرنويسي
به هيچ وجه پذيرفتني نيست.
17- نامهاي خارجي ، نامهاي خاصر ، عبارات
علمي ونقل قول از
ديگران را درمتن خبر بايداخل گيومه نوشت.
18- درنگارش نامهاي خاص وعام بويژه اسامي خارجي
دقت درنگارش شرط لازم ويکسان نويسي نامها شرط کافي است.
19-خبرهاي جالب ازرويدادهايي که به نظر ديگران
عادي وکم ارزش مي آيند به وجود مي آيد.
20- هرچه اهميت موضوع خبر بيشتر وهراندازه
علاقه متقاضيان براي آگاهی ازخبر بيشتر باشد بايد خبر را مشروح تر نوشت.
21- خبر نادرست به جاي پاسخ گويي به نياز
متقاضيان چند پرسش جديد را مطرح کرده وآنها را نيز بي پاسخ مي گذارد.
22-رفتار شايسته و منطقي وآراستگي ظاهري هنگام
تهيه خبر تاثير بسياري بر روي منبع خبر دارد.
23-فرد حقيقي و يا حقوقي که خبر از او سرچشمه
مي گيرد را منبع خبر مي گويند.
24- تاحد امکان درخبر بايد به نقل قول مستقيم
پرداخت و بايد تلاش کرد تا انتقال مفهوم پيام و مطلب برمنبع خبر استوار شود.
25- سابقه خبر يعني توضيخ دادن درخصوص گذشته و
پيشينه خبر که معمولا در پاراگراف آخر و پس از ارايه مطالب جديد مي آید ذکر اين
سابقه کمک شاياني در درک بهتر خبر براي مخاطب خواهد داشت و براي اتصال سابقه به
منتن خبر از واژه هاي کليشه اي نظير گفتني است ، شايان ذکر است استفاده مي شود.
26-درنگارش خبر بايد مقياس هاي متري ، ميزان و
بهاي کالاها ،درجه ها و درصدها ،آمارها ،رتبه ها ، ساعت و تاريخ ، روزها و صفحه
کتابها ومانند آن را بايد با عدد نوشت .
27- شماره يک وکسر کمتر از يک را بايد با حروف
نوشت ( شماره هاي 2 تا 10 را مي توان هم با حرف وهم به اعدد نوشت )
28 - رعايت نشانه گزاري فارسي درتنظيم ونگارش خبر
الزامي است.
قواعد تيتر نويسي:
29- تيتر جوهره و
روح خبر وماندگارترين قسمت خبر درذهن مخاطب است و بايد خلاصه مهمترين مطالب
خبر باشد تيتر نويسي يکي از فني ترين،
حرفه اي ترين و درعين حال شيرين ترين کارهاي تهيه خبر است. تيتر اگر اصولي و با
علم به ويژگيهاي مخاطب و متناسب با موضوع انتخاب شود مي تواند بسياري از مخاطبين
بي تفاوت نشريات را نيز جذب کند.
30- تيتر جمله اي
است که درخلاصه ترين شکل ممکن قصد دارد پيامي مرتبط با متن خبر را به مخاطب منتقل
کند.
31- ازتکرار
کلمات درتيتر بايد خودداري شود همچنين درتيتر ازکاربرد واژه هاي اضافي و توضيحي
بايد خودداري کرد.
32- تيتر بايد به
گونه اي باشد که درآن به اندازه نياز و فقط به مهمترين عناصر شش گانه خبري اشاره
شود.
33- درنگارش تيتر
بايد از واژه هاي آشنا و رسا استفاده کرد.
34-تيتر بايد حتي
الامکان با فعل به پايان رسيده وداراي مفهوم باشد.
35- درتيتر نياز
به نقطه گذاري درپايان جمله نيست؛ ولي به کاربردن علايم سجاوندي درداخل تيتر
اشکالي ندارد.
36- تيتر بايد
کوتاه ، جامع و مانع ، مختصر و مفيد ، منطبق و همانگ با خبر، جاذب و جالب، روشن و
دقيق، روان و رساء و بدون ابهام باشد.
37-تيتر نبايد
مبهم و شعاري باشد همچنين ازنگارش تيتر سوالي و منفي بايد بايد پرهيز کرد.
38- درتيتر بايد
باکمترين واژه ها بيشترين معني ، مفهوم و پيام را بيان کرد.
39- تيتر بايد به
گونه اي باشد که نوع ، موضوع و ارزشهاي
خبري را بيان کند.
40- تيتر حتي
المقدر نبايد با قيدهاي زمان ومکان شروع شود.
41- تيتر راب ايد
پس از تنظيم خبر نوشت.
قواعد ليد نويسي :
42- ليد خلاصه
مهمترين بخش خبر است جالب ترين و پرهيجان ترين موضوع تازه ترين رخداد و محکم ترين بخش خبر را بايد باکلمات
جذاب، بديع، جاندار، قاطع و هيجان انگيز درليد خبر نوشت.
43- درتهيه
وتنظيم خبر، مهمترين کار نوشت مقدمه يا ليد بصورت خلاصه و فشرده است درواقع ليد
چيزي نيست جزء همان چند جمله اول خبر که هدايت گر مخاطب به درون خبر است.
44- ليد بايد
کوتاه، درست و رسا باشد هرچه ليد کوته تر باشد جذاب تر است ليد خوب حد اکثر بين
10-15 کلمه است.
45- از ذکر مطالب
مبهم وکلي و کم اهميت و جزيي در ليد بايد خودداري شود.
46- نام ونام
خانوادگي افراد رادرصورتي درليد ذکر مي کنيم که مخاطب بتواند مسئوليت و نقش او را
در ذهن مجسم کند درغير اين صورت براي معرفي افراد در ليد بايد از مسئوليت و سمت و
ديگر خصوصيات مربوط استفاده کرد.
47- درليد بايد تا
حد امکان سعي شود به عناصر شش گانه خبري پاسخ داده شود.
48- در ليد نبايد
شک وترديد درموضوع خبر رسوخ نمايد وهمچنين ازمجهول نويسي درليد بايد پرهيز کرد.
49- جز درموارد
استثنايي نبايد ليد را بازمان ومکان شروع کرد.
50- نتيجه واقعه
يا رويداد تاحد ممکن بايد در ليد آورده شود.
تعریف اجزای خبرمکتوب:
برای
اخبار مکتوب یاخبر نوشتاری معمولا هفت شاخص
ارزش خبری، سندیت، نگارش، تنظیم، جامعیت، ویرایش و تأثیر گذاری تعیین شده است که به ترتیب هر یک ازاین
شاخصها را تعریف می کنیم.
1-
ارزش خبری: همان معیارهای
گزینش رویدادهاست .خبرهایی که دارای ارزش های خبری مانند در برگیری، بزرگی، مجاورت معنوی یا جغرافیایی،
شهرت،عجیب یا استثنایی بودن، برخورد و… باشند و قابلیت انتشار و پخش دارند . در اینجا منظور از
ارزش خبری استنباط این موضوع است که
اصولاً رویدادی که از آن خبر می سازیم
ارزش آن را دارد که در بخشهای مختلف خبر محلی رادیو و تلویزیون مطرح شود.
2-
سندیت: این شاخص ناظر به اعتبار منبع در
کار خبر و خبر رسانی است و منظور این
است که اطلاعات ارائه شده درباره موضوع از منابع خبری رسمی، موثق و مرتبط نقل شده باشد.
3-
نگارش: این شاخص ناظر به جنبه های
ادبی و دستوری خبر است . خبر باید با رعایت کامل اصول خبر نویسی و دستور زبان فارسی به دور از پیچیدگی ها، تعارف ها، تکلف ها و تعابیر
نامأنوس نوشته شود. بطور کلی در
شاخص نگارش به ساده نویسی، روان نویسی و درست نویسی خبر به گونه ای که برای همگان
قابل فهم باشد توجه میشود .
4-
تنظیم :این شاخص
ساختار فنی و تکنیکی خبر را بررسی
و اندازه گیری می کند و منظور آن است
که خبر باید دارای ساختار مناسب و
فراگیر باشد و بخشها و اجزا آن به
ترتیب اهمیت و ارزش
اطلاعاتی تنظیم شود. بطور کلی ساختار
خبر باید از توالی منطقی برخوردار
باشد و چینش اجزا آن از مبانی تخصصی و
منطقی پیروی کند. به عبارت دیگر در
شاخص تنظیم، ساختار خبر از نظر
عنوان، لید ،متن و نتیجه گیری و
سابقه آن
ارزیابی می شود.
5-
جامعیت: این ویژگی در خبر تا آنجا مورد نظر است
که پس از انتشار خبر یا گزارش در
خصوص موضوعی خاص سئوالی دربارة آنچه که
مطرح شده است برای مخاطب باقی نماند ضمن اینکه اطلاعات غیر مرتبط و اضافه هم نداشته
باشد. به عبارت دیگر شاخص جامعیت، میزان
پاسخگویی خبر را به شش عنصر خبری چه کسی ،کجا ، کی ، چه ،چرا و چگونه مورد
سنجش قرارمی دهد .
6-ویرایش:
منظور از ویراستاری خبر اعمال نظر پس از
نگارش درست آن و انتخاب واژگان مناسب به اقتضای موضوع خبر و با توجه به بار معنایی و تخصصی کلمات
است بگونه ای که در خبر کلمات و جملات متناسب با موضوع و با رعایت
اصل ایجاز و اختصار آورده شود.
7-تأثیر
گذاری: خبر باید به گونه ای تهیه و تنظیم
و پخش شود که علاوه بر
افزایش دانش و اطلاعات و تامین علایق خبری مخاطب در نگرش و بینش او نیز
تغییراتی ایجاد کند. در واقع میزان تأثیر گذاری خبر به غنای
اطلاعاتی وجهت گیری تبلیغاتی آن
بستگی دارد.
سبک های ارایه خبر:
سبک های زیادی در خبر نویسی ارایه شده است که مشهور ترین آنها همین سه سبک است:
1 سبک حرم وارونه
2 سبک تاریخی
3 سبک تاریخی همرا با لید
